พบ Bug VCD ทำ Windows Explorer ค้าง! แค่คัดลอกแผ่นหนังเก่าอาจทำ Windows 10/11 รวนจนต้องกดรีสตาร์ตเครื่อง บั๊กที่เชื่อมโยงกับอัปเดตปี 2023

ใครที่ยังมีแผ่น Video CD (VCD) เก็บสะสมไว้ โดยเฉพาะหนังเก่าและแผ่นคาราโอเกะจากยุค 90s ถึงต้นยุค 2000 อาจต้องระวัง เพราะนักวิจัยด้านความปลอดภัยรายหนึ่งชื่อ Clyde ได้เปิดเผยปัญหาการทำงานของ Windows ที่สามารถทำให้ File Explorer ค้างและส่งผลกระทบต่อการทำงานของระบบปฏิบัติการ หลังพยายามคัดลอกข้อมูลจากแผ่น VCD ผ่านหน้าต่าง File Explorer

ที่น่าสนใจคือปัญหานี้ไม่ได้เกิดขึ้นเฉพาะกับคอมพิวเตอร์รุ่นเก่า แต่ Clyde สามารถทดสอบพบอาการดังกล่าวบน Windows 10 และ Windows 11 ได้ด้วย โดยมีข้อสังเกตว่าปัญหาเริ่มปรากฏหลังการอัปเดต Windows ในช่วงปี 2023

แค่คัดลอกไฟล์จากโฟลเดอร์ MPEGAV ก็อาจทำ Windows ค้าง

วิธีทดสอบปัญหานี้ไม่ซับซ้อน ผู้ใช้เพียงนำแผ่น VCD ใส่ในไดรฟ์ CD/DVD หรือจำลองไฟล์ Image ของแผ่นผ่านไดรฟ์เสมือน จากนั้นเปิด File Explorer แล้วเข้าไปยังโฟลเดอร์ MPEGAV ซึ่งเป็นตำแหน่งจัดเก็บข้อมูลวิดีโอของแผ่น VCD

ภายในจะพบไฟล์วิดีโอนามสกุล .DAT เช่น AVSEQ01.DAT และ AVSEQ02.DAT โดย Clyde พบว่าการสั่งคัดลอกไฟล์เหล่านี้ลงในคอมพิวเตอร์ผ่าน File Explorer สามารถทำให้ระบบเกิดปัญหาได้

อาการที่พบคือความเร็วในการคัดลอกข้อมูลจะลดลงจนเหลือ 0 MB/s และหยุดทำงานโดยไม่มีการตอบสนอง แม้จะปิดหน้าต่างคัดลอกข้อมูลและนำแผ่น VCD ออกจากไดรฟ์แล้ว ปัญหาก็อาจไม่หายไป

นอกจากนี้ยังพบอาการผิดปกติอื่น ๆ เช่น

• ไฟล์และโฟลเดอร์ใหม่ไม่แสดงผลจนกว่าจะสั่ง Refresh ด้วยตนเอง

• ส่วนต่าง ๆ ของหน้าต่าง Windows เริ่มแสดงผลผิดปกติ

• ไม่สามารถปิดหรือเริ่มกระบวนการ explorer.exe ใหม่ได้ตามปกติ

• การสั่ง Restart ผ่าน Windows อาจค้างอยู่ที่หน้าจอ Restarting

ในกรณีที่เกิดปัญหารุนแรง Clyde ระบุว่าต้องใช้ปุ่ม Restart หรือปุ่ม Power บนตัวเครื่องเพื่อเริ่มระบบใหม่ เพราะการรีสตาร์ตตามปกติไม่สามารถดำเนินการจนเสร็จสิ้นได้

ไม่ใช่บั๊กที่มีมาตั้งแต่ Windows 95 แต่มีแนวโน้มเกิดจาก Windows Update ปี 2023

ประเด็นที่ต้องทำความเข้าใจคือ แม้ Video CD จะเป็นมาตรฐานแผ่นวิดีโอที่มีมาตั้งแต่ช่วงทศวรรษ 1990 แต่ไม่ได้หมายความว่าบั๊กนี้มีอยู่ใน Windows มานานเกือบ 30 ปีตามที่มีการกล่าวอ้าง

จากการทดสอบของ Clyde พบว่าปัญหาเริ่มปรากฏใน Windows 11 หลังติดตั้งอัปเดตประจำเดือนมีนาคม 2023 หมายเลข KB5023706 และใน Windows 10 หลังติดตั้งอัปเดตประจำเดือนเมษายน 2023 หมายเลข KB5025221

ขณะที่ Windows 10 และ Windows 11 เวอร์ชัน 22H2 ในสภาพเริ่มต้นที่ยังไม่ได้ติดตั้งอัปเดตดังกล่าว กลับไม่พบปัญหาในการทดสอบของเขา

นั่นหมายความว่าปัญหานี้อาจเป็น Regression Bug หรือข้อผิดพลาดที่เกิดขึ้นหลังการปรับเปลี่ยนองค์ประกอบบางอย่างของระบบปฏิบัติการ มากกว่าจะเป็นข้อบกพร่องที่ติดตัว Windows มาตั้งแต่ยุค Windows 95

นอกจากนี้ Clyde ยังพบว่าปัญหาไม่ได้เกิดขึ้นทุกครั้ง และการทดสอบผ่านไดรฟ์ CD เสมือนก็สามารถพบอาการได้เช่นกัน แม้การใช้แผ่นจริงจะมีโอกาสทำให้เกิดปัญหาได้ง่ายกว่า

ปัญหาอาจเกี่ยวข้องกับโครงสร้างพิเศษของแผ่น VCD

สาเหตุที่ทำให้การคัดลอก VCD แตกต่างจากแผ่น CD-ROM ทั่วไป คือรูปแบบการจัดเก็บข้อมูลของแผ่น Video CD ซึ่งใช้มาตรฐาน ISO 9660 ร่วมกับโครงสร้างข้อมูลเฉพาะของ VCD

แม้เมื่อเปิดผ่าน File Explorer ผู้ใช้จะเห็นโฟลเดอร์และไฟล์ .DAT เหมือนกับไฟล์ทั่วไป แต่ข้อมูลภายในไม่ได้ถูกจัดเก็บในลักษณะเดียวกับไฟล์บนแผ่น Data CD ตามปกติ

ไฟล์วิดีโอในโฟลเดอร์ MPEGAV ทำหน้าที่เป็นช่องทางสำหรับให้ระบบเข้าถึงข้อมูลวิดีโอที่จัดเก็บอยู่ในแทร็กของแผ่น โดย Windows ต้องจัดการอ่านข้อมูลผ่านกลไกเฉพาะของระบบ CD-ROM

Clyde พบว่าการคัดลอกข้อมูลด้วยวิธีมาตรฐานของ Windows อาจทำให้ระบบอ่านข้อมูลผิดพลาดหรือเกิดปัญหาในกระบวนการจัดการข้อมูล โดยมีบางกรณีที่การคัดลอกไฟล์เดียวกันหลายครั้งกลับได้ข้อมูลภายในไม่ตรงกัน

อย่างไรก็ตาม ยังไม่มีการระบุสาเหตุระดับโค้ดอย่างชัดเจนว่าเป็นความผิดพลาดในไดรเวอร์ CDFS ระบบจัดการ I/O หรือส่วนประกอบใดของ Windows จึงยังไม่ควรสรุปว่าเป็นบั๊กของระบบจัดการ Error Correction หรือการเข้าถึงหน่วยความจำโดยตรง

VLC เล่นได้ แต่แนะนำใช้โปรแกรมเฉพาะสำหรับดึงข้อมูลจากแผ่น

สำหรับผู้ที่ยังต้องการเปิดดูหรือเก็บรักษาข้อมูลจากแผ่น VCD เก่า Clyde แนะนำให้หลีกเลี่ยงการใช้ File Explorer คัดลอกไฟล์วิดีโอโดยตรง

วิธีที่ปลอดภัยกว่าคือใช้โปรแกรมที่รองรับการอ่านโครงสร้าง VCD โดยเฉพาะ เช่น VCDGear สำหรับดึงข้อมูลวิดีโอออกมา หรือสร้าง Image ของแผ่นทั้งแผ่นในรูปแบบ BIN+CUE เพื่อเก็บรักษาข้อมูลต้นฉบับ

ส่วนผู้ที่ต้องการรับชมวิดีโอ สามารถใช้โปรแกรมอย่าง VLC เปิดเล่นเนื้อหาจากแผ่นได้โดยตรง โดย Clyde ระบุว่าการเล่นผ่าน Windows Media Player ก็ไม่ทำให้เกิดปัญหานี้ในการทดสอบของเขาเช่นกัน

ที่สำคัญ การใช้โปรแกรมคัดลอกไฟล์จากผู้พัฒนารายอื่น เช่น FastCopy หรือ TeraCopy ก็สามารถหลีกเลี่ยงปัญหาได้ในบางกรณี แต่ต้องเป็นการใช้วิธีคัดลอกข้อมูลของโปรแกรมเอง ไม่ใช่เรียกใช้กระบวนการคัดลอกมาตรฐานของ Windows ซึ่งอาจทำให้เกิดปัญหาเดิม

สำหรับสถานะการแก้ไข Clyde ระบุว่าได้ส่งรายงานผ่าน Feedback Hub ไปยัง Microsoft ตั้งแต่ช่วงปลายปี 2025 แต่จนถึงวันที่เผยแพร่รายงานในเดือนสิงหาคม 2026 ยังไม่ได้รับการตอบกลับหรือพบว่ามีการออกแพตช์แก้ไขปัญหานี้อย่างเป็นทางการ

แม้ VCD จะกลายเป็นเทคโนโลยีที่แทบไม่มีใครใช้งานแล้วในปัจจุบัน แต่ยังมีผู้คนจำนวนมากที่เก็บแผ่นหนัง แผ่นเพลง และแผ่นคาราโอเกะเก่าเอาไว้ ปัญหานี้จึงเป็นอีกตัวอย่างว่าระบบปฏิบัติการสมัยใหม่ยังสามารถมีข้อผิดพลาดจากการจัดการเทคโนโลยีเก่าที่หลงเหลืออยู่ได้ โดยเฉพาะเมื่อมีการปรับปรุงระบบส่วนเดิมโดยไม่ได้คาดคิดว่าจะส่งผลกระทบกับอุปกรณ์และรูปแบบข้อมูลในอดีต

ที่มา: X 

【30 年的 Bug】資安研究員 Clyde 近日發表了一個關於「Windows 讀取 Video CD (VCD) 竟導致 Windows Explorer 檔案總管當機癱瘓」的 Bug。這個離奇的 Bug 跨越近 30 年，由最早期的 Windows 95 到今天的 Windows 11 依然存在，是一直深植於作業系統底層的歷史遺留缺陷。 據 Clyde 指出，要重現這個 Bug 非常簡單，使用者只需在光碟機放入一張標準 VCD（或掛載包含完整軌道資訊的 VCD 映像檔），並執行以下操作： 1. 開啟「檔案總管」並進入光碟機根目錄。 2. 點擊進入存放視訊數據的 MPEGAV 資料夾。 3. 嘗試雙擊或讀取當中的 .DAT 視訊軌檔案（例如 AVSEQ01.DAT）。 https://t.co/RqsrON8IXQ 此時，「檔案總管」會立刻陷入無限等待狀態，隨後跳出無回應提示，甚至直接造成 explorer.exe 處理程序崩潰並自動重啟。 究竟為何這樣做會導致 Windows Explorer 癱瘓崩潰？他深入研究後發現，這個問題源於 Video CD 特殊的物理儲存標準與 Windows 檔案系統架構之間的相容性斷層。 VCD 採用「白皮書」（White Book）標準，其視訊與音訊軌道是以 CD-ROM XA 的 Mode 2 Form 2 扇區封裝。為了追求更高的儲存容量以容納影音資料，該格式拿掉了傳統數據光碟（Mode 1）用來進行錯誤校正的 EDC/ECC 冗餘碼，將每個扇區的使用者資料容量由 2,048 Bytes 提升至 2,324 Bytes。 可是，Windows 的 CD-ROM 檔案系統驅動程式（如 CDFS）為了讓使用者能在圖形介面瀏覽，會透過「虛擬映射」將這些 RAW 數據軌道包裝成 MPEGAV 目錄下的 .DAT 檔案。 當「檔案總管」開啟資料夾或使用者選取檔案時，系統內建的 Shell 屬性讀取器、預覽處理常式及 Windows Media 相關的剖析元件會自動嘗試讀取檔案開頭的中繼資料（Metadata）或產生預覽縮圖。然而，底層驅動程式在處理這種非標準 2,048 Bytes 扇區的循序資料流時，缺乏妥善的例外處理機制與邊界檢查，直接造成 I/O 請求掛起（Hang）或記憶體存取違規，最終導致外殼程式癱瘓。 這項缺陷最驚人之處在於其廣泛的影響範圍。測試顯示，從最早引進新版檔案總管的 Windows 95、經典的 Windows 98 / XP / 7，一路至現今主流的 Windows 10 及 Windows 11，在讀取此類光碟結構時均會出現相同的當機狀況。 在此期間，微軟經歷了多次系統架構重構與外殼程式最佳化，但由於 Video CD 在千禧年代中期後迅速被 DVD-Video 及線上串流媒體取代，這段專門用於處理 VCD/CDFS 的老舊驅動與 Shell 讀取邏輯便長期處於未被維護與檢視的狀態，成為隱藏在 Windows 底層長達數十年的系統「活化石」。 目前微軟尚未針對此項冷門相容性問題釋出安全性修補或更新。對於仍需讀取或數碼化典藏 VCD 老光碟的使用者，建議避免直接透過「檔案總管」點選 MPEGAV 資料夾內的檔案，改為透過 VLC、MPC-HC 等具備光碟解析能力的專用媒體播放器直接開啟光碟，或使用 IsoBuster、ImgBurn 等專業映像工具將整個軌道抽取轉換為標準 MPEG-1 檔案，以避開系統崩潰問題。

— HKEPC (@hkepcmedia) November 3, 2026